18 tấm vé đầu tiên của World Cup bóng chuyền nữ 2027 và ba cánh cửa hẹp của châu Á

Ở Nairobi, tấm vé dự World Cup bóng chuyền nữ 2027 không được định đoạt trong trận chung kết. Nó đến muộn hơn một buổi tối, sau khi trận tranh hạng ba khép lại, khi đội tuyển Cameroon đứng thành vòng tròn giữa sân chờ kết quả cuối cùng được xướng lên từ bàn thư ký. Ai Cập vô địch giải vô địch châu Phi. Kenya về nhì ngay trên sân nhà. Cameroon hạng ba, và vị trí thứ ba ấy mở ra cánh cửa tới Canada và Hoa Kỳ vào năm sau.

Tôi ngồi xem lại băng ghi hình buổi tối đó ở Nagoya và thấy một điều quen thuộc: những tấm vé quan trọng nhất của bóng chuyền nữ thường được trao trong những trận đấu ít người xem nhất. Sau khi năm giải vô địch châu lục lần lượt khép lại, 18 trong số 32 đội dự World Cup bóng chuyền nữ 2027 đã có tên. Chặng đầu tiên của hành trình vòng loại kết thúc theo cách không ồn ào.

Thể thức của giải đấu năm sau khá rõ. Canada và Hoa Kỳ là đồng chủ nhà. Ý vào thẳng với tư cách đương kim vô địch thế giới. Mỗi châu lục có ba suất, và ba suất ấy được quyết định bằng giải vô địch châu lục tương ứng. Năm giải đấu đã diễn ra trong năm 2026: NORCECA ở Santo Domingo, giải châu Á ở Thiên Tân, giải châu Phi ở Nairobi, giải châu Âu ở Istanbul và giải Nam Mỹ ở Rio de Janeiro.

Việc giải đấu mở rộng lên 32 đội biến vòng loại châu lục thành cửa chính thay vì cửa phụ. Trước đây, một suất dự giải đấu lớn có thể đến từ xếp hạng thế giới hoặc từ một giải đấu tiền đề. Lần này, ba suất mỗi châu lục được quyết định gọn trong một tuần thi đấu, trên một sân đấu duy nhất, trước một khán đài thường không đầy.

Ở Santo Domingo, vé đầu tiên của khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribe thuộc về Cuba và Cộng hòa Dominica khi cả hai vào bán kết cùng Canada và Hoa Kỳ, hai đội đã nắm suất từ trước. Cuba kết thúc ở vị trí thứ ba, Cộng hòa Dominica thứ tư. Puerto Rico, với vị trí thứ năm, cũng lên đường. Điều đáng chú ý nằm ở đó: vì hai đội chủ nhà đã có suất, cánh cửa trôi xuống tận vị trí thứ năm.

Ở Thiên Tân, bảng đấu châu Á khép lại bằng trận chung kết mà chủ nhà Trung Quốc thua Thái Lan. Thái Lan lên ngôi châu lục, Trung Quốc về nhì. Nhật Bản thắng trận tranh huy chương đồng và nhận tấm vé thứ ba của châu Á. Đội hình Nhật Bản ở Thiên Tân gắn với cái tên Ishikawa Mayu ở vị trí chủ công, còn Thái Lan gắn với Chatchu-on Moksri. Tôi xem trận tranh huy chương đồng ấy trên đài truyền hình Nagoya, và điều đọng lại nằm ở cách các cầu thủ Nhật Bản đứng chờ sau tiếng còi cuối, không ai nói với ai câu nào. Trái bóng không khóc, nhưng người kể chuyện thì có.

Ở Istanbul, bốn đội vào bán kết là Ý, Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Ý đã có vé từ trước, nên ba đội còn lại chia nhau đúng ba suất của châu Âu. Bục trao giải xếp theo thứ tự Thổ Nhĩ Kỳ, Ý, Serbia. Bốn đội bán kết mang theo những gương mặt định hình bóng chuyền nữ đương đại: Paola Egonu của Ý, Tijana Bošković của Serbia, Melissa Vargas của Thổ Nhĩ Kỳ.

Ở Rio de Janeiro, đến hết ngày thi đấu áp chót của giải vô địch Nam Mỹ, ba đội giành vé đã được xác định: Brazil, Argentina và Colombia. Ngày hôm sau, họ lần lượt nhận vàng, bạc và đồng.

Điều đáng nói là ở cả năm châu lục, trận bán kết mới là trận chung kết thật sự. Vé dự World Cup được trao cho bốn đội vào bán kết, sau đó mới tính đến chuyện ai vô địch. Một đội có thể thua trận chung kết và vẫn ung dung lên đường; một đội thắng nhiều trận vòng bảng nhưng gục ở tứ kết thì ở nhà. Vòng loại World Cup bóng chuyền nữ 2027 thưởng cho đỉnh cao trong một tuần, chứ không thưởng cho sự bền bỉ suốt hai năm.

So sánh hai châu lục cho thấy cùng một điều lệ có thể tạo ra hai kết cục trái ngược. Ở khu vực Bắc Trung Mỹ và Caribe, Puerto Rico vào tới vị trí thứ năm vẫn có vé, đơn giản vì hai đội mạnh nhất khu vực đã là chủ nhà. Ở châu Âu, suất dừng lại đúng ở bán kết, vì Ý đứng trong nhóm bốn đội cuối cùng. Với những đội ở nhóm giữa, tấm vé phụ thuộc vào một biến số nằm ngoài tầm kiểm soát của họ: đội mạnh nhất châu lục có phải chủ nhà hay không.

Ở châu Á, ba suất thuộc về Thái Lan, Trung Quốc và Nhật Bản. Khu vực này có lượng khán giả theo dõi bóng chuyền nữ tăng nhanh, và các giải vô địch quốc gia ở Thái Lan, Việt Nam, Philippines đang sống bằng chính lượng khán giả ấy. Ba suất là một giới hạn cứng. Không có suất đặc cách nào cho phần còn lại của Đông Nam Á, và không có cơ chế nào để một đội đang lên được trao thêm cơ hội.

Giá trị thương mại của bóng chuyền nữ nằm ở vòng chung kết. Giá trị thi đấu nằm ở vòng loại. Hai thứ ấy hiếm khi gặp nhau. Nhà tài trợ ký hợp đồng với giải đấu lớn, với khán đài đông người và khung giờ vàng. Không ai ký hợp đồng với giải vô địch châu Phi ở Nairobi, dù chính giải ấy quyết định ai được dự World Cup. Trận chung kết châu Á ở Thiên Tân, nơi Thái Lan đánh bại đội chủ nhà, xứng đáng có một khán đài và một lượng người xem lớn hơn nhiều so với những gì nó nhận được. Bóng chuyền nữ không cần ai giải cứu; nó cần ai đó chịu nhìn đủ lâu.

Tôi theo dõi bóng chuyền nữ từ những năm 2026, khi các trận đấu quốc tế ở châu Á chỉ đến với khán giả Nhật Bản qua băng ghi âm được gửi về muộn. Bốn mươi năm sau, tôi vẫn ngồi trước màn hình cho những trận tranh hạng ba, vì đó là nơi những tấm vé được trao. Tôi không đếm số trận. Tôi đếm những câu chuyện được phép lên sóng.

Còn 14 suất dự World Cup bóng chuyền nữ 2027 vẫn bỏ ngỏ và sẽ được xác định trong các chặng tiếp theo của vòng loại. Việc cần theo dõi nằm ở chỗ liệu các liên đoàn châu lục có chịu phát sóng những trận đấu trao vé hay không. Điều đáng chờ đợi không nằm ở lễ bốc thăm. Một giải đấu chỉ thật sự mở rộng khi người xem biết đội bóng của mình đã đi qua cánh cửa nào.